Spring naar inhoud

Micro Finance, microkrediet, hoe werkt dat?

Liep al een tijdje rond met het idee iets meer te doen voor onze medemens. Geheel volgens mij ideeën, zie vorige blog, stel ik daar nog al wat voorwaarden aan. Niet alleen maar hulp geven nee de bekende zelfwerkzaamheid moet er in zitten. Verder wordt ik steeds allergischer voor grote organisaties, staatshulp, grote infrastructuur projecten, imf en andere grootschalige hulp. Ik heb inderdaad een tijdje gegeven aan een kleine NGO die met 1,5 fte personeel en lokale vrijwilligers iets deed aan lokale huisvestingsprojecten.

Het idee van Micro Finance, mikrokrediet spreek me aan, maar wat dan. Ik kwam niet veel verder dan deelnemen aan een Tridios/ASN fonds voor micro financiering of je komt terecht in een (internet) woud van lokale kleine MF partners ter plaatse of ..... Goede vriend Diem kwam met de oplossing. Hij schonk mij $25 en een url van www.kiva.org. En dat was voor mij de oplossing. Een plek waar je als geldschieter via het internet uitkomt bij individuen en groepjes via Kiva en de MF Partners ter plekke. Leef je uit op de site, je kunt laagdrempelig aan de slag en het is leuk en nuttig tegelijkertijd.

KIVA.org

Logo kiva.org
Kiva.org is verzamelt microkredieten en werkt samen met lokale MF partners

Deze blog gaat dan ook niet over de moraal of en hoe goed MF is. Nee, dit keer wat praktische zaken die ik gedaan heb voor ik verder ging met dit fraaie initiatief. Ik wil een boel dingen weten. Te beginnen met "Is Kiva een bonafide site, organisatie" Al googlend en surfend zie ik dat Kiva voor de Amerikaanse IRS een echte organisatie is en voldoet aan de regels om als goede-doelen-organisatie voor de belasting opgevoerd te mogen worden. Zijn ze efficiënt? Ze voeren hun activiteiten uit met een kleine groep vaste medewerkers, redelijk veel vrijwilligers. Hun eigen financiering staat los van de micro kredieten.

Denk je dat jij, als persoon rechtstreeks zaken doet met een iemand aan de andere kant van de wereld als je $25 leent aan Amita? Dat is niet zo. Amita heeft haar plannen besproken met de lokale MF Partner en die heeft haar op datum x het geld geleend. Meestal wordt daarna het proces van werven gestart. Bij Kiva zie je dat aan de Pre-Disbursed datum die (altijd) voor de Listed datum ligt. De site legt het ook nog eens uit via de link Pre-Disbursed. Zie ook http://blogs.cgdev.org/open_book/2009/10/kiva-is-not-quite-what-it-seems.php voor een kritische noot.

De tweede kritische noot is voor de MF Partner ter plekke. Zijn ze betrouwbaar? Zijn ze goed, efficiënt, kosten effectief? Eerst maar betrouwbaar. Ik denk dat kiva maar ook op andere plekken voldoende inzicht geeft in het reilen en zeilen van een lokale partner. De betrouwbaarheid van een MFP uit zich in het aantal sterren. Een, op meerdere plaatsen, gebruikte waardering voor de betrouwbaarheid. Voor mij is 3 sterren of meer een voorwaarde. Wil je echt met indicatoren aan de slag? http://www.mixmarket.org/mfi/indicators.

Efficiënt of niet?

Zijn ze efficiënt? Er is een parameter Portfolio Yield die aangeeft hoeveel kosten en rente een MFP in rekening brengt aan een lener. Het is even wennen maar de percentages liggen hoog. MF is vreselijk inefficiënt, heeft een veel grotere kans op niet kunnen betalen en wordt soms ook nog gebruikt om voor een deel ondersteunende, gratis activiteiten te doen. Toch zijn de kosten die een lener betaald aan een 'goede' MFP altijd lager dan op de 'geldmarkt' Daar betalen de mensen vaak een paar honderd procent.

Toch zijn hier enorme verschillen. Als je een leenaanvraag ziet die je wilt steunen, klik dan altijd op de link van de genoemde MFP en scroll GEHEEL naar beneden. In de tabel van de Leenkostenvergelijking staat de Portfolio Yield van de MFP ten opzichte van het land en KIVA gemiddelde. Ik ondersteun geen MFP die zwaar boven het gemiddelde zitten. Die brengen dus meer kosten in rekening dan hun lokale collega's en dat komt de lener niet ten goede.

Welke lening kies ik?

Het kiezen van een leningsaanvraag is zeer persoonlijk. Voorkeur voor

  • sexe,
  • regio,
  • beroepsgroep,
  • individueel/groep,
  • religieus/vrij MFP,
  • lenen voor productiemiddelen, grondstof of reparatie
  • laatst ontbrekende $ 25
  • leenaanvraag-periode bijna verlopen
  • hoogte lening tov jaarlijks gemiddelde inkomen
  • en alle randvoorwaarden aan de MF partner

Ik vond de blog http://kivaleningen.blogspot.com/2011/07/een-lening-kiezen.html handig omdat het nog eens samengevat werd. Er is één advies welke niet echt gegeven wordt, geef liever 10 keer $ 25 dan één keer $ 250. En verder vind ik de standaard 15% van je bedrag als bijdrage voor Kiva veel te veel. Ik geef één keer in de 20 keer (=5%) $ 25 aan kiva en dan de andere 19 keer helemaal niet.

--- ES ---- (bijgewerkt 11 juli 2015)

Collectanten

Ik geef niet zo veel aan collectanten. Zowel aan de deur, als in het centrum zeg ik makkelijk "Nee, dank u, geen belangstelling". Ook weer niet omdat ik gierig ben of zo, althans ik vind van niet. Dat ik niet wil geven heeft eigenlijk 2 oorzaken die elkaar ook nog eens versterken. Zelfwerkzaamheid en Prioriteit. Ik geloof sterk in die zelfwerkzaamheid, zeker op micro niveau; lokaal, de buurt, de eigen omgeving, school, gemeente.

Lokaal

Bij mij uit zich dat in kleine, kleine acties zoals even het opschietende onkruid wieden op de glijbaanplek, met een steeksleutel toch even een bout vastzetten voor de zaak los of kapot is. Altijd even papiertjes, blikjes en glasscherven ruimen. De gemeente 1, 2, 3 keer bellen omdat ...... Maar ook met enorm plezier veel te veel zelfgemaakte ansichtkaarten of zoiets kopen van collecterende kindjes voor hun nieuwe schoolplein. Een bedelende junk of dakloze daarin tegen is bij mij slecht af. Het gaat mij in dit soort gevallen dus zeker niet over noodzaak, de mate van ellende. Het is misschien raar maar dat is toch hoe ik selecteer.

Groot leed

Nu is bovenstaand natuurlijk wel het kleine leed c.q. gewoon een luxe probleem en heeft eigenlijk niks te maken met de grote tragiek die er ook altijd is. En opnieuw werkt er bij mij dan een mechaniek waarvan ik lang niet helder heb hoe ik keuzes maak. Wat voorbeelden en gemaakte keuzes. Tyfoon Haiyan, De tsunami, Haïti, Pakistan, China. Grote inzamelacties. Goed dat ze er zijn maar ik geef niet. Waarom? Voor allen gold dat er voldoende noodhulp was en ik geloof niet in het dumpen van enorme hoeveelheden geld in een beperkt gebied. Vind Haïti helaas nog steeds een sprekend voorbeeld, de wederopbouw staat al sinds de ramp min of meer stil. Er is iets fundamenteels mis tussen de zelfwerkzaamheid van de bevolking en de hulp. Criminaliteit en corruptie lijken dan de belangrijkste spelers te worden.  Met natuurlijk de minst weerbaren als eerste en grootste slachtoffer….

Hongersnood

Ik maak eigenlijk één uitzondering. Noodhulp als er Hongersnood heerst. Hongersnood komt veel voor. Op mij heeft Biafra met een miljoen doden eind zestiger jaren indruk gemaakt, maar er zijn elk jaar hongersnoden. Iedereen denkt aan Afrika, maar Tajikistan, Bangladesh, Mayanmar,  Noord Korea zijn allemaal van de laatste 5 jaar. Doodgaan van de honger gaat langzaam, is intens pijnlijk en treft kinderen, ouderen en vrouwen het eerst. In mijn optiek is deze groep alleen maar slachtoffer en voor mij een reden om altijd te geven.
 
In Afrika zijn in de laatste decennia continu op meerdere locaties hongersnoden aan de gang. Gebrek aan eten, honger, breekt uit vaak als gevolg van een natuurlijke oorzaak (in Afrika door droogte, rest van de wereld door wateroverlast) maar een Hongersnood is bijna altijd “man made”. Biafra was een uithongering door Nigeria, etnisch en religieus geweld, het niet toestaan van hulp of verbetering. Samengevat het ontbreken van respect voor mensenlevens in een conflict door heersende partijen, kasten, of groep.
 
De discussie “moeten we nu geld geven voor de huidige hongersnood in de Hoorn van Afrika omdat die deels in handen van de heersende, mensonterende, strijdende partijen valt” is voor mij niet relevant. Elk kind, elke moeder, ja zelfs elke man die je redden kan van een dergelijke dood is het waard.

Helpen en Zelfwerkzaamheid

Ik geef graag hulp maar wel als er de bekende zelfwerkzaamheid in zit. Verder wordt ik steeds allergischer voor grote organisaties, staatshulp, grote infrastructuur projecten, IMF en andere grootschalige hulp. Ik heb inderdaad een tijdje gegeven aan een kleine NGO die met 1,5 fte personeel en lokale vrijwilligers iets deed aan lokale huisvestingprojecten.

Micro Finance (MF)

Het idee van Micro Finance spreek me aan maar wat dan. Ik kwam niet veel verder dan deelnemen aan een Tridios/ASN fonds voor mikro financiering of je komt terecht in een (internet) woud van lokale kleine MF partners ter plaatse of .....
 
Goede vriend Diem kwam met de oplossing. Hij schonk mij $25 en een url van www.kiva.org. En dat was voor mij de oplossing. Een plek waar je als geldschieter via het internet uitkomt bij individuen en groepjes via Kiva en de MF Partners ter plekke. Leef je uit op de site, je kunt laagdrempelig aan de slag en het is leuk en nuttig tegelijkertijd.

Kritische noten

Deze blog gaat dan ook niet over de moraal of en hoe goed MF is. Nee, dit keer wat zaken die ik gedaan heb voor ik verder ging met dit fraaie initiatief. Ik wil een boel dingen weten. Te beginnen met "Is Kiva een bonafide site, organisatie" Al googlend en surfend zie ik dat Kiva voor de Amerikaanse IRS een echte organisatie is en voldoet aan de regels om als goede-doelen-organisatie voor de belasting opgevoerd te mogen worden. Zijn ze efficient? Ze voeren hun activiteiten uit met een kleine groep vaste medewerkers, redelijk veel vrijwillegers. Hun eigen financiering staat los van de micro kredieten. 
 
De tweede krtitische noot is voor de MF Partner ter plekke. Zijn ze betrouwbaar? Zijn ze goed, efficiënt, kosten effectief? Eerst maar betrouwbaar. Ik denk dat kiva maar ook op andere plekken voldoende inzicht geeft in het reilen en zeilen van een lokale partner. De betrouwbaarheid van een MFP uit zich in het aantal sterren. Een op meerdere plaatsen gebruikte waardering voor de betrouwbaarheid. Voor mij is 3,5 ster of meer een voorwaarde. Wil je echt met indicatoren aan de slag? http://www.mixmarket.org/mfi/indicators.

Efficiënt

Zijn ze efficiënt? Er is een parameter Portfolio Yield die aangeeft hoeveel kosten en rente een MFP in rekening brengt aan een lener. Het is even wennen maar de percentages liggen hoog. MF is vreselijk inefficiënt, heeft een veel grotere kans op niet kunnen betalen en wordt soms ook nog gebruikt om voor een deel ondersteunende, gratis activiteiten te doen. Toch zijn de kosten die een lener betaald aan een 'goede' MFP altijd lager dan op de 'geldmarkt' Daar betalen de mensen vaak een paar honderd procent. Toch zijn hier enorme verschillen. Als je een leenaanvraag ziet die je wilt steunen, klik dan altijd op de link van de genoemde MFP en scroll GEHEEL naar beneden. In de tabel van de Leenkostenvergelijking staat de Portfolio Yield van de MFP ten opzichte van het land en KIVA gemiddelde. Ik ondersteun geen MFP die zwaar boven het gemiddelde zitten. Die brengen dus meer kosten in rekening dan hun lokale collega's en dat komt de lener niet ten goede.

Kies een lening

Het kiezen van een leningsaanvraag is zeer persoonlijk. Voorkeur voor
  • sexe: ik heb een voorkeur om vrouwen, vrouwengroepen te lenen
  • regio: breed gespreid. Ook in conflictgebieden
  • sectoren: agriculture, services (veel kleine zaakjes, fishing etc), construction
  • terugbetaalschema: (met een voorkeur voor meerdere kleine termijnen)
  • randvoorwaarden MF partner: meer dan 3,5 ster en een lager PY dan het gemiddelde van het land

Ik vond de blog http://kivaleningen.blogspot.com/2011/07/een-lening-kiezen.html handig omdat het nog eens samengevat werd. Er is één advies welke niet echt gegeven wordt, geef liever 10 keer $ 25 dan één keer $ 250. En verder vind ik de standaard 15% van je bedrag als bijdrage voor Kiva veel te veel. Ik geef één keer in de 20 keer (=5%) $ 25 aan kiva en dan de andere 19 keer helemaal niet.

Mijn keuze

Voor mij is MF een uitkomst. En ik heb ook één advies. Begin een keer met $ 400-500. Dan krijg je na een paar maanden steeds 25 - 50 $ teruggestort en die kan je dan weer uitlenen. Als je $ 25 inlegt wacht je ~ 14 maanden voor het terugbetaald is, om het weer één keer te kunnen uitlenen. Niet leuk als het zo lang duurt.....

--- ES   ----

Tja, als je er als klant van een afstand naar kijkt dan was het niet fraai de afgelopen week. Als je daarnaast net zoals ik aan de kust woont, in Utrecht werkt en gebruik maakt van het Alphense lijntje dan was het zelfs gewoon slecht. Nu kan het natuurlijk altijd slechter, ik noem eens wat, je woont in Den Haag en moet regelmatig naar Brussel of Antwerpen. Nu weet ik vanwege interesse in planningsproblemen en oplossingen hoe complex ons treinen netwerk is. De frequentie ligt zo hoog dat elke vertraging doorzijpelt naar de reguliere dienstverlening. Het traject is bezet, de trein erachter remt, staat stil en een uur later kan een trein een hoofdstation niet in omdat het perron vol is. Daarnaast heeft de NS een qua robuustheid, betrouwbaarheid een waardeloos methode dat conducteurs en machinisten niet op een vaste lijn zitten maar een soort reis door Nederland maken. Steeds weer overstappen naar een andere trein, traject. Met als gevolg dat soms het materieel er is maar de machinist niet. Daarnaast liggen er in Nederland meer wissels per kilometer dan waar dan ook in de wereld. En optimaliseren en bezuinigen betekent dat we maar beperkt een extremiteit, zoals sneeuw en kou kunnen opvangen. Langdurig verwarmen, vanaf de herfst, speciale schoonmaaktreinen om 05.00 uur, noem het maar op, is niet mogelijk, het kost teveel voor die uitzonderingen. Kortom met de huidige opzet is het bij tijd en wijle knap werk dat er zo weinig grote vertragingen zijn. Je ziet dat met minder treinen op een traject langer de dienstverlening stand houden. Tot een moment x dan valt het kaartenhuis alsnog in elkaar. Dinsdag was zo'n dag. Om 7 uur liep het nog, om 8 uur grote verstoringen zichtbaar, tussen 8 en 10 waren er zoveel veranderingen op veranderingen op veranderingen dat er geen sprake meer was van een geplande dienstverlening. Adviezen voor omrijden werden gegeven maar de verstoringen haalden ze steeds in. De woordvoerder NS was trots op de geleverde prestatie. Ik denk dat hij bedoelde dat de NS zich te barsten gewerkt heeft en steeds beter leert hoe een crisis in te dammen. Vrijdag een nieuw dieptepunt met het falen van allerlei besturingstechniek rondom Utrecht. Als reiziger krijg jij maar weinig informatie over de achterliggende oorzaken. Maar het falen van de besturingstechniek lijkt iets anders dan de winterse oorzaken. Het wordt helemaal pikant als er een relatie zou bestaan tussen het schakelen van de winter- naar een gewone dienstregeling. Gelukkig hebben we het terugschakelen naar winterdienstregeling vandaag, op een stille zondag, al gehad. Ik denk dat de dienstregeling nog wel iets beter kan worden in en rondom een crisis maar niet veel. Daar voor zit er teveel complexiteit in het totale systeem. Belangrijke stappen zijn dan toch vereenvoudigingen zoals 'rondje om de kerk', minder wissels, passeren in stations ipv buiten stations. Als die vereenvoudigingen kosten wel wat maar wel aan alle partijen, personeel, infra en reizigers. Want vergist u zich niet treinstellen die elkaar inhalen op het station met in en uitstap bewegingen erbij, zorgen voor veel drukkere perrons. De weerstand tegen het rondje om de kerk is bekend en minder wissels betekent wel dat de resterende wissels het beter moeten gaan doen. Voor morgen en de rest van de week hoop ik dat de samenloop van verstoringen zo klein mogelijk blijft en zal ik de verstoringen met een soort Zen-achtige kalmte tegemoet treden. --- ES ---

Binnen I-InterimRijk kennen we het fenomeen dwarskijkersadvies. En de afgelopen week heb ik zo'n advies contra gelezen en besproken met de uitvoerders. Jongens, jongens wat is dat moeilijk. Je krijgt de opdracht om gericht op een aantal vragen antwoorden te geven. En ondertussen krijg je in een week tijd erg veel inzicht en heb je meer antwoorden dan gevraagd.

Dwarskijker_small

Mijn constatering is dat je altijd feiten zichtbaar maakt die achter de vragen en antwoorden liggen. Projecten, programma's vragen in een dwarskijkersadvies vaak praktische vragen zoals "kan de planning .....", "is de business case .....". Maar de werkelijke oorzaken liggen vaak op een heel ander vlak. In een verkeerde ophanging, een onmogelijke governance, een mission impossible qua techniek. En met de ervaring en het gericht interviewen worden dergelijke aspecten altijd zichtbaar. Een dwarskijkersadvies levert altijd antwoorden en bewustwording op de gestelde vragen.De meerwaarde is dat je ook nog een antwoord krijgt op de achterliggende vraag en zelfs vaak op nog daarachter liggende problematiek Maar naar mijn idee is er een tweede gebied waar een advies een grote toegevoegde waarde heeft. Met een dwarskijkersadvies kan een directeur, programmamanager, direct betrokkene vaak de discussie starten op een aantal onderwerpen die buiten zijn directe aansturing liggen. Neem rijkswetgeving en gemeentelijke uitvoering. Met het decentraliseren van veel wetgeving moet er aandacht besteed worden aan de samenwerking, aan het mandaat wie er beslissen mag, wie er over de specificaties gaat, wie de eigenaar is c.q. wordt, wie er betaald, wie is er verantwoordelijk bij een blunder die een eindklant, burger, benadeeld? Als ik er wat langer bij stil sta dan gelden deze vragen algemeen bij alle ketenprogramma's maar ook bijvoorbeeld bij fusies In de hectiek van realisatie, zeker als er nog weinig tijd is, bepaalt het antwoord (of eigenlijk het ontbreken ervan) op dergelijke vragen hoeveel verstoring er kan optreden. En geloof me als de doorlooptijd, budget, commitment, .... krap is, dan komen die issues voorbij. En conform Murphy's Law op het ongunstigste moment. Die voorfase moet allerlei randvoorwaarden regelen. In alle gevallen waarin je programma je eigen organisatie ontstijgt is het zelfs een kritische succesfactor. Helaas zie ik teveel dat zij alleen in naam of als lijstje in een programmaplan terugkomen. De oorzaken daarvoor zijn divers, van onderschatting tot aan bestuurlijk lastig. Het repareren van de opzet, sturing, ambitie, doorlooptijd, budget ...... is moeilijk als de realisatie fase ingegaan is. Daarnaast is een programmamanager een gedelegeerde verantwoordelijke. Het is dus moeilijk om erkenning te krijgen voor het feit dat het alsnog regelen van de kritische randvoorwaarden nu tijd kost maar een veelvoud aan overschrijdingen voorkomt. En dat is de tweede grote kracht van een dwarskijkersadvies.   ---- ES 23 sept ----

Ik geef niet zo veel aan collectanten. Zowel aan de deur, als in het centrum zeg ik makkelijk "Nee, dank u, geen belangstelling". Ook weer niet omdat ik gierig ben of zo, althans ik vind van niet. Dat ik niet wil geven heeft eigenlijk 2 oorzaken die elkaar ook nog eens versterken. Zelfwerkzaamheid en Prioriteit. Ik geloof sterk in die zelfwerkzaamheid, zeker op micro niveau; lokaal, de buurt, de eigen omgeving, school, gemeente. Bij mij uit zich dat in kleine, kleine acties zoals even het opschietende onkruid wieden op de glijbaanplek, met een steeksleutel toch even een bout vastzetten voor de zaak los of kapot is. Altijd even papiertjes, blikjes en glasscherven ruimen. De gemeente 1, 2, 3 keer bellen omdat ...... Maar ook met enorm plezier veel te veel zelfgemaakte ansichtkaarten of zoiets kopen van collecterende kindjes voor hun nieuwe schoolplein. Een bedelende junk of dakloze daarin tegen is bij mij slecht af. Het gaat mij in dit soort gevallen dus zeker niet over noodzaak, de mate van ellende. Het is misschien raar maar dat is toch hoe ik selecteer. Nu is bovenstaand natuurlijk wel het kleine leed c.q. gewoon een luxe probleem en heeft eigenlijk niks te maken met de grote tragiek die er ook altijd is. En opnieuw werkt er bij mij dan een mechaniek waarvan ik lang niet helder heb hoe ik keuzes maak. Wat voorbeelden en gemaakte keuzes. De tsunami, Haïti, Pakistan, China. Grote inzamelacties. Goed dat ze er zijn maar ik geef niet. Waarom? Voor allen gold dat er voldoende noodhulp was en ik geloof niet in het dumpen van enorme hoeveelheden geld in een beperkt gebied. Vind Haïti helaas nog steeds een sprekend voorbeeld, de wederopbouw staat al sinds de ramp min of meer stil. Er is iets fundamenteels mis tussen de zelfwerkzaamheid van de bevolking en de hulp. Criminaliteit en corruptie lijken dan de belangrijkste spelers te worden.  Met natuurlijk de minst weerbaren als eerste en grootste slachtoffer…. Ik maak eigenlijk één uitzondering. Noodhulp als er Hongersnood heerst. Hongersnood komt veel voor. Op mij heeft Biafra met een miljoen doden eind zestiger jaren indruk gemaakt, maar er zijn elk jaar hongersnoden. Iedereen denkt aan Afrika, maar Tajikistan, Bangladesh, Mayanmar,  Noord Korea zijn allemaal van de laatste 5 jaar. Doodgaan van de honger gaat langzaam, is intens pijnlijk en treft kinderen, ouderen en vrouwen het eerst. In mijn optiek is deze groep alleen maar slachtoffer en voor mij een reden om altijd te geven. In Afrika zijn in de laatste decennia continu op meerdere locaties hongersnoden aan de gang. Gebrek aan eten, honger, breekt uit vaak als gevolg van een natuurlijke oorzaak (in Afrika door droogte, rest van de wereld door wateroverlast) maar een Hongersnood is bijna altijd “man made”. Biafra was een uithongering door Nigeria, etnisch en religieus geweld, het niet toestaan van hulp of verbetering. Samengevat het ontbreken van respect voor mensenlevens in een conflict door heersende partijen, kasten, of groep. De huidige discussie “moeten we nu geld geven voor de huidige hongersnood in de Hoorn van Afrika omdat die deels in handen van de heersende, mensonterende, strijdende partijen valt” is voor mij niet relevant. Elk kind, elke moeder, ja zelfs elke man die je redden kan van een dergelijke dood is het waard. Om nu niet helemaal in een mineur stemming te eindigen wil ik in een volgende blog graag uitleggen waarom je die overlevers met een microkrediet beter kan helpen dan met klassieke ontwikkeling. Heeft toch ook weer iets met zelfwerkzaamheid te maken. --- ES ---

De term "Buy before Make" is wel bekend in Rijksoverheid IT trajecten. En laten we elkaar in de ogen kijken en toegeven dat het implementeren van standaard software voor primaire systemen bij de Rijksoverheid geen gemakkelijke klus is. De succesverhalen van implementaties waar men het aandurfde om met standaard functionaliteiten, en geen tot minimaal maatwerk, ook werkelijk een draaiend systeem op te leveren zijn minder aanwezig dan de verhalen van heroriëntatie op de architectuur, functionaliteit en een boel meerwerk in maatwerkprogrammatuur. Het is, denk ik, een veel geschonden uitgangspunt. Van een collega onderdeel binnen Justitie heb ik de term "Resue before Buy before Make" geleend als één van de uitgangspunten in een Project Start Architectuur. Nu doen onliners het altijd goed mede omdat iedereen er zijn, haar eigen beeld bij heeft. Voor de één is Reuse de ervaring delen. Of hergebruik van een softwarelicentiecontract. Laat ik dat een lichte vorm van Reuse noemen. Ergens in het middensegment van Reuse zijn er dan constructies als het trekken van een kopie van een omgeving en als kloon gaan gebruiken voor je eigen doeleinden. Als je in zo'n constructie ook nog kans ziet om uit te komen op één bronsysteem en veel functionaliteit die identiek is, dan is het al 'echte' Reuse. De maximale vorm van Reuse is dat een bestaand systeem ook door een tweede, derde rijksoverheid onderdeel gebruikt wordt. Dat klinkt vreemd in de oren want de primaire processen zijn toch allemaal anders, uniek, een eigen wet of uitvoeringsbeleid dienende etc. En anders kan het toch ook niet omdat de gegevens, de toegang, het gebruik gescheiden moet zijn en blijven. Technisch is dat binnen veel ERP, CRM, LOG, PM, SAL systemen allang mogelijk. Denk aan de oude klassieke salarissystemen of heel modern aan CRM ala Saleforce. De kracht schuilt hem in het scheiden van de "Know en de Flow" (jawel, opnieuw een geleend citaat). Gebruikersrecht van licenties, de samenhang van een applicatielandschap, de basisinrichting van losse applicatiecomponenten, mogelijkheden tot “customizing”, opleiding, data conversie enzovoort zullen aspecten zijn van Reuse. Het aanbiedende Rijksonderdeel zal werkzaamheden, activiteiten uitvoeren c.q. binnen haar eigen, bestaande contracten met leveranciers uitbesteden. Ik stel dat ontheffing-gevend, subsidie-verstrekkend, visum-aanvragend, bezwaar-aantekenend, verklaring-afgevend prima in één systeem kunnen mits er sprake is van een aanvraag, informatie verrijking, analyse, besluitvorming, afhandeling (al dan niet bezwaar) en de know (materiekennis, wetgeving, waarden en grenzen) formeel is vast te leggen. Goed, laten we voor deze overpeinzing de fit-for-purpose en de technische uitdagingen als opgelost beschouwen. Waarom passen we dit dan nog niet toe? Eén reden is dat een dergelijke Reuse ook wel een Product of Dienst genoemd kan worden en Rijksonderdelen geen leverancier zijn. Ze zijn een uitvoerend orgaan of een beleidsdirectie of .... Het is niet hun taak en hun ambitie. Er zijn Rijksonderdelen die dit type dienstverlening wel tot hun kernactiviteit mogen rekenen. Shared Service Centers en grotere departementale IT leveranciers. Als agentschap hebben zij op dit moment nauwelijks groeimogelijkheden met bezuinigingen op vte's en budget. Kortom er is geen 'natuurlijke' aanbieder. En de commerciële aanbieders dan? Goede vraag voor een andere keer... Ik zou hier een stelling willen neerzetten: "Maximale vormen van Reuse binnen de rijksoverheid betekenen een vergaande vorm van inbesteden". Reuse raakt enerzijds een applicatielandschap, de inrichting en anderzijds applicatie en technisch beheer, housing en hosting. Reuse houdt niet op na de inrichtingfase maar begin dan pas echt. In dit soort gevallen zal er een operationele samenwerking ontstaat tussen Rijksoverheden. De praktijk van één grotendeels gemeenschappelijke Informatie Voorziening betekent namelijk ook afstemmen, het delen van kosten, oog voor elkaar belang, gelijkheid in relatie, flexibiliteit in bestuur en leiding, enzovoort, enzovoort.  En dat is in mijn optiek de tweede reden waarom dergelijke complexe samenwerkingen nog zo weinig voorkomen. Een dergelijke evolutie van een model van eigen naar 'natuurlijk, langdurig' hergebruik vergt externe prikkels en tijd. Die externe prikkels zijn er, van besef tot aan concrete besparingen. De tijd loopt vanzelf..... Binnen mijn huidige opdracht is "Resue before Buy before Make" een topic en alleen daarvan wordt ik heel gelukkig... --- ES ----

In één week 2 berichten met een tegengestelde boodschap. Enerzijds de Engelse overheid die stappen lijkt te zetten om langlopende, en dus vaak slecht beheersbare, IT projecten te begrenzen. "Elk overheidsproject dat 5 miljoen pond of meer aan IT kost, moet eerst de goedkeuring van Algemene Zaken krijgen. Beleid waarvan verwacht mag worden dat er een IT-project uit voortvloeit met een waarde van meer dan 100 miljoen pond (113 miljoen euro) kan niet rekenen op veel steun. Tegen een programma dat miljarden aan IT kost en zich uitstrekt over vier of vijf jaar, zeggen we voortaan in een vroeg stadium 'nee' , zei Maude gisteren in het Britse Lagerhuis." (zie ook een artikel van de Automatiseringsgids) Anderzijds zei minister Donner, als minister van BZK, maar dus ook de concernhouder Overheid en de minister van de 'Rijks-ITbouwmeester' Hillenaar, in een commissie vergadering over de vele adressen die een burger kan hebben dat hij er niks voor voelt om het GBA als verplichtte adresregister te gebruiken. "Een Kamermeerderheid van VVD, PvdA en CDA wil dat overheidsinstanties hun eigen adressenbestand opdoeken, en verplicht gebruik gaan maken van de Gemeentelijke Basisadministratie, de GBA. De bewindsman voelt echter vooralsnog weinig voor zo'n verplicht adresboekje." (zie ook het artikel in diverse media, bijvoorbeeld RTL)
Die 2 berichten lijken niets met elkaar te maken te hebben. Ik vind van wel. Het Engelse verhaal vertelt over de ambitie om met een apps store te gaan werken. Ik hang daar drie belangrijke kenmerken aan:

  1. Kleinere software functionaliteiten, meer services. Dat klinkt ook als het IT begrip Webservice;
  2. Hergebruik, via de app store denkt iedereen direct aan software die herbruikbaar is. Gedeeld mag worden. Het doet omdat het werkt op één, een aantal platformen (iOS, Android, Mobile Windows);
  3. Maar al die apps zijn succesvol omdat de gegevens algemeen beschikbaar zijn. Dat klinkt als basis registraties of openbare informatie, en ook hier het belangrijke punt   van de ontsluiting. Defacto API's en formaten in IT begrippen, open standaarden ?

Dat zijn zaken die we in technologie deels met andere namen al eens eerder gezien en gedaan hebben. Waarom lukt het dan wel voor de smart phones en niet voor de Rijksoverheid. En dan zijn we bij minister Donner. Hij heeft als bestuurder, politicus, jurist te maken met wetten, met de mate-van-uitvoerbaarheid en met veranderweerstand. Opnieuw een driedeling:

  1. We willen rijksbreed al tijden naar basisregistraties maar het juridische kader is dun, niet aanwezig of tegenstrijdig. In de wet Puber staat informatie over basisregistratie maar dan wel over gebouwen e.d. niet voor de rest. De wet voor de basisregistratie en de SUWI (Wet structuur uitvoeringsorganisatie werk en inkomen) spreken elkaar tegen over de basisgegevens van personen zoals te gebruiken door het UWV;
  2. Uitvoering en handhaving versus Wet en Beleid. Tussen een motie in de Tweedekamer en uitvoering zit een wereld van tegenstellingen die opgelost moeten worden. Bovenstaande tegenstrijdigheden laten zien dat de eerste valkuil op wetsniveau zit. Maar hoe zorg je er nu voor dat het GBA ook overal gebruikt gaat worden. Alleen het aspect tijd is een natuurlijke tegenstander. De meeste ministers maken de uitvoering van beleidswijzigingen zelf niet meer mee;
  3. Waarom is er zoveel weerstand tegen het GBA als centrale persoon en adressenregister? Vervuild, verouderd, moeilijk te wijzigingen, niet te raadplegen, niet van mij! 

En daarom hadden Maude en Donner het over één onderwerp. De een had het over de ambitie en de ander over de complexiteit. Ik daag iedereen uit om één mini ambitie, één in-2011-uit-te-voeren-verandering aan te dragen.

--- ES ---